فیلم ادیسه کریستوفر نولان، که تولید آن از سال 2025 آغاز شد، اخیراً به پرده نقره‌ای رسیده و تبدیل به یکی از محبوب‌ترین فیلم‌های این کارگردان شده است. اما او اولین فیلمسازی نیست که شاهکار هومر را دستمایه ساخت فیلم می‌کند و این اثر سترگ ادبی، قبل از آنکه توسط نولان به تصویر کشیده شود، مورد توجه بسیاری از کارگردانان سینما بوده است. بیایید با بهترین اقتباس های سینمایی از ادیسه آشنا شویم.
معیارهای انتخاب بهترین اقتباس های سینمایی از ادیسه
ابتدا باید دانست که اقتباس از ادیسه بسیار دشوار است، پس انتخاب فیلم‌هایی که بهترین ترجمه بصری از کتاب هومر هستند نیز نمی‌تواند آسان باشد. معیارهایی که برای انتخاب فیلم‌ها در نظر گرفته‌ام بدین قرار است: توجه به مضامين اصلی (بازگشت به خانه، هویت، آسیب‌های جنگ و حس وفاداری که در گذر زمان محک می‌خورد)، شخصیت‌ها و قوس‌های روایی (آیا حیله‌گری و خستگی اودیسئوس، استقامت پنلوپه و بلوغ تلماخوس _ حتی اگر نام‌ها و محیط تغییر کند _ قابل تشخیص هستند؟) و نمایش احساسات (آیا فیلم موفق شده است که اشتیاق، گناه و دگرگونی را نشان دهد؟)
Ulysses محصول 1954
فیلم اولیس، اثر ماریو کامرینی و با بازی کرک داگلاس، پدربزرگ اقتباس‌های مدرن از ادیسه است و اولین فیلمی که کوشید تا مخاطب عام را با هومر و شاهکار جاودانه‌اش آشنا کند. فیلم اساساً با این هدف ساخته شده که تمام ماجرا را در قالبی ساده و قابل‌هضم به تماشاگران ارائه دهد، اما همین ساده‌سازی داستان است که وجه حماسی اشعار هومر را در این فیلم کمرنگ می‌کند. با این حال باید گفت که تجربه تماشای آن، حتی بعد از گذشت هفتاد سال، بسیار لذت‌بخش و به‌یادماندنی است.
The Odyssey محصول 1997
مینی‌سریال دوقسمتی آندره کونچالوفسکی، که ابتدا در شبکه NBC به نمایش درآمد، ترکیب جذابی از حماسه و ماجراجویی است. نقطه قوت آن را باید پرداختن به مضامینی دانست که اکثر اقتباس‌ها به طور کامل از آن صرف نظر می‌کنند، مثلاً می‌توان به تضاد درونی اودیسئوس اشاره کرد که پرداخت مناسبی در این مینی‌سریال سه ساعته دارد؛ تضادی بین «غرور و خرد» که عمدتاً در دیالوگ‌ها نمود بیرونی پیدا می‌کند. علاوه بر این، ادیسه کونچالوفسکی مملو از صحنه‌های خیال‌انگیز است و مخاطب را در سفری پرهیجان با خود همراه می‌سازد.
در نایروتایمز بخوانید: نقد فیلم The Odyssey _ بازگشت کریستوفر نولان به یکی از بزرگ‌ترین داستان‌های تاریخ
The Return محصول 2024
فیلم The Return اثری از اوبرتو پازولینی، کارگردان ایتالیایی، است که بر اساس فیلمنامه‌ای از جان کولی و ادوارد باند ساخته شده است. آن‌ها کار جسورانه‌ای انجام دادند: فقط نیمه دوم کتاب را اقتباس کردند، اودیسئوس را ساکت نگه داشتند و هر خدا، هیولا و اتفاق جادویی را از آن حذف کردند. در نتیجه، این رئالیستی‌ترین اقتباس از ادیسه هومر است که نگاهی همدلانه‌تر به یک قهرمان ادبیات کلاسیک دارد. فیلم از این طریق به سوالی پاسخ می‌دهد که شعر به آن نپرداخته است: جنگ چه تاثیری بر فرد یا افرادی که منتظر اودیسئوس بودند گذاشت؟
O Brother, Where Art Thou محصول 2000
ای بردار کجایی؟ احتمالاً دورترین فیلم از یک اقتباس وفادارانه است، اما هنوز بهترین اقتباس از ادیسه محسوب می‌شود و قطعاً بهترین کمدی دو برادر نابغه است: جوئل و ایتن کوئن. قصه فیلم در دهه 1930 اتفاق می‌افتد و درباره اولیس مک‌گیل است. او جنایتکاری است که از زندان می‌گریزد تا همسرش، پنی، را قبل از ازدواج با مردی دیگر ملاقات کند. کسانی که او در طول مسیر می‌بیند یک پیامبر نابینا، کلاهبرداری یک‌چشم و سه پری دریایی هستند.
کوئن‌ها طرح داستان ادیسه را اقتباس نکردند، بلکه معماری آن را اقتباس کردند: سفر جاده‌ای اپیزودیک، آزمایش‌هایی که هوش قهرمان را همانند قدرتش می‌سنجند، در انتها بازگشت به خانه‌ای که مقصد نهایی قهرمان است. ضمناً این فیلم چیزی را که در اشعار هومر وجود دارد و در اغلب اقتباس‌ها نادیده گرفته می‌شود، خیلی خوب به تصویر می‌کشد: حیله‌گری و کمدی سیاه سفر اودیسئوس. مک‌گیل مغرور و پرحرف است و به جای مشت‌هایش، با عقل و منطق خود از دردسر فرار می‌کند. در واقع می‌شود گفت که او نیز همچون قهرمان شعر هومر «مردی پیچیده» است.
منبع: Final Draft
